Veganisme lijkt een beetje op natuurwijn: iedereen heeft er een mening over, maar een universele definitie ontbreekt. Aan de ene kant heb je mensen die gewoon bewust geen dierlijke producten willen gebruiken. Aan de andere kant staan de fanatiekelingen die bij wijze van spreken eerst willen weten of er ooit een lieveheersbeestje over het etiket heeft gelopen.
Samengevat: combineer veganisme met wijn en de verwarring is compleet. Want wanneer is een wijn nu écht vegan? En kan een biodynamische/biologische wijn daar eigenlijk wel aan voldoen?
Dieren in de wijngaard
Strikte veganisten hebben niet alleen bezwaar tegen dierlijke ingrediënten. Ook het gebruik van dieren in de landbouw kan worden gezien als uitbuiting of onnodige wreedheid.
Daar begint het te schuren met wijnbouw. Veel (biologische) wijnboeren gebruiken bijvoorbeeld koemest, koehoorns en soms paarden om de wijngaard te ploegen. Ook lopen er regelmatig schapen, kippen of eenden tussen de wijnranken om onkruid en insecten onder controle te houden.
Hartstikke natuurlijk, zou je denken. Maar volgens strenge veganistische normen ligt dat dus een stuk ingewikkelder.
Een vegan keurmerk kijkt niet naar duurzaamheid
Ook bij de verpakking kunnen problemen ontstaan. Denk bijvoorbeeld aan flessen die zijn afgesloten met bijenwas. Bijenwas is een dierlijk product en voldoet daarom niet aan de normen van Vegan organisaties.
Dat betekent dat sommige zeer milieubewuste wijnmakers alsnog buiten de boot vallen. Producenten die bewust geen plastic of op aardolie gebaseerde was gebruiken, kunnen door hun keuze voor bijenwas dus geen vegan certificaat krijgen.
Een tikje krom? Misschien wel. Maar een vegan keurmerk is nu eenmaal geen duurzaamheidskeurmerk. Het garandeert alleen dat er geen dierlijke ingrediënten zijn gebruikt. Meer niet.
Zijn dieren in de wijngaard vegan?
Het gebruik van dieren in een wijngaard zorgt voor nog meer grijs gebied. Dieren mogen volgens sommige certificeringsregels niet worden ingezet bij de oogst of het transport. Maar wat als een wijnboer schapen gebruikt om het gras kort te houden? Of eenden laat rondlopen om slakken op te eten?
Daar bestaat niet altijd een helder antwoord op. Een paar toevallig rondwandelende eenden zijn blijkbaar geen probleem, maar zodra ze een duidelijke taak krijgen, wordt het mogelijk gezien als dierlijke arbeid. Probeer dat maar eens uit te leggen aan de eend.
Biodynamische wijn is meestal niet vegan gecertificeerd
Over biodynamische landbouw zijn de regels een stuk duidelijker. Wijnhuizen met een Demeter- of Biodyvin-certificering komen meestal niet in aanmerking voor een streng vegan keurmerk.
Dat komt door de biodynamische preparaten 500 en 501. Deze preparaten worden in koehoorns gestopt en vervolgens een periode in de grond bewaard. Preparaat 500 bestaat bovendien uit koemest.
Voor biodynamische wijnbouw zijn deze preparaten essentieel. Voor strikte vegan certificering zijn ze juist een directe reden voor afwijzing. Wel een beetje krom, aangezien biodynamische wijnbouw het meest natuurlijk is.
Wanneer is wijn dan wél vegan?
Bij de vinificatie, oftewel het maken van de wijn, worden soms dierlijke producten gebruikt om de wijn helder te maken. Denk aan gelatine, eiwit, vislijm of caseïne uit melk. Deze stoffen worden later weer uit de wijn verwijderd, maar zijn tijdens het productieproces wel gebruikt.
Bij vegan wijn kiest de wijnmaker voor plantaardige of minerale alternatieven, zoals erwtenproteïne of bentoniet. Een wijn kan overigens ook ongefilterd en ongeklaard worden gebotteld. Dat komt bij natuurwijn regelmatig voor.
Het probleem is dat de term ‘vegan wijn’ nauwelijks wettelijk is beschermd. Wijnmakers kunnen zichzelf vegan noemen zonder onafhankelijke controle. Een officieel keurmerk geeft meer zekerheid, maar sluit dus ook biodynamische wijn uit die op andere vlakken juist bijzonder duurzaam wordt geproduceerd.
De conclusie
Ben je een strikte veganist en wil je absolute zekerheid? Kies dan voor wijn met een betrouwbaar vegan keurmerk. Hou er wel rekening mee dat je daarmee vrijwel alle Demeter- en Biodyvin-wijnen uitsluit, hetgeen niet echt positief is.
Vind je duurzaamheid, biodiversiteit en natuurlijke wijnbouw minstens zo belangrijk? Dan is het slim om verder te kijken dan alleen een logo op het etiket. Vraag hoe de wijn is gemaakt, welke klaringsmiddelen zijn gebruikt en hoe de wijnboer met zijn wijngaard omgaat.
Vegan, biologisch en biodynamisch betekenen namelijk niet hetzelfde. Lekker overzichtelijk is het niet, maar ja: wijn zou wijn niet zijn als er geen ingewikkeld verhaal achter zat.